• Geertje Dircx door Rembrandt

Rembrandt, Geertje en Saskia's juwelen

In 1641 komt Geertje Dircx bij Rembrandt en zijn vrouw Saskia werken als kindermeisje voor de pasgeboren Titus. Wanneer Saskia het jaar daarop overlijdt, leven Rembrandt en Geertje tot 1649 ongetrouwd samen. In 1648 maakt zij haar testament op, waarbij ze vastlegt dat Titus haar sieraden krijgt, waaronder een diamanten ring. Deze moeten van Saskia zijn geweest. Rembrandt had tot Titus' meerderjarigheid het vruchtgebruik over haar erfenis. Daarom legde Geertje waarschijnlijk vast dat de sieraden voor Titus waren. 

Vechtscheiding
De komst van muze Hendrickje Stoffels betekende het abrupte einde voor Geertjes relatie met Rembrandt. De scheiding werd een drama en de onderhandelingen over alimentatie duurden lang, waarbij het er hard aan toe ging. Voor de commissarissen van huwelijkse zaken eiste Geertje dat Rembrandt met haar zou trouwen, zoals hij beloofd had. Hij moest drie keer ontboden worden voordat hij verscheen, waarna hij alle beweringen van Geertje ontkende. Dat de twee met elkaar geslapen hadden, moest Geertje maar bewijzen. Het is een harde opstelling naar de vrouw die 9 jaar lief en leed met hem had gedeeld. Het oordeel van de commissarissen was dat Rembrandt 200 gulden per jaar moest betalen en het werd Geertje verboden Saskia’s juwelen te belenen, wat ze al eerder had gedaan. 

Tuchthuis
Ondanks de overeenkomst, beleende ze de sieraden alweer in 1650. Wanneer haar broer bij Rembrandt de alimentatie komt innen, weet de schilder hem over te halen een buurvrouw van Geertje om te kopen. Zij verzamelde roddels over Geertje en die verhalen waren kennelijk zo slecht dat de burgemeesters haar lieten opsluiten in het tuchthuis voor vrouwen. Na vijf jaar dwangarbeid kwam Geertje weer vrij. Ze wou direct wraak nemen op Rembrandt: alles wees erop dat ze een klacht tegen hem zou indienen om meer geld te eisen. Beiden dekten zich in voor een nieuwe zaak met het afleggen van notariële verklaringen. Maar in 1656 al overleed Geertje, en gingen Saskia's sieraden naar Titus. 

Bewaarder
In elke fase van deze vechtscheiding stond Rembrandt erop dat ze de sieraden niet zou belenen. Want hij liep het risico dat de juwelen zouden verdwijnen, terwijl Rembrandt alleen maar namens zijn overleden eerste liefde en zijn zoon bewaarder ervan was. Dit besef moet de schilder versterkt hebben in zijn vasthoudendheid naar Geertje. Rembrandt is in deze geschiedenis verre van sympathiek, maar begrijpelijk is het wel. 

Online tentoonstelling
Het Stadsarchief Amsterdam heeft documenten uit de huwelijkszaak van Rembrandt en Geertje gepubliceerd in de online tentoonstelling Rembrandt Privé.

Lees hier onze aangepast Privacy Policy Sluiten